"Wylągł się zamysł prowokacji". Ataki prasowe na Komitet Obrony Robotników 1976-1981 - Łukasz Bertram

Zebrane w tej edycji teksty są świadectwem historycznym i ilustracją mechanizmów, które aktorzy związani z peerelowską władzą stosowali przeciwko opozycji skupionej wokół Komitetu Obrony Robotników.

Wartość poznawcza tego wyboru wykracza jednak poza jego historyczny kontekst. Oczywiście mówienie o uniwersalności pewnych wzorców ociera się o banał. Słownictwo może się zmieniać, ale gramatyka, retoryczne chwyty i sposoby arbitralnego łączenia nieprzystających kategorii mogą nieustannie się odtwarzać. Zresztą również słownictwo można w razie potrzeby odkurzyć: zawsze smaczne i zdrowe w polskiej sferze publicznej pozostaje nie tylko oskarżanie o kalanie własnego gniazda czy „donoszenie na ojczyznę”, lecz także po prostu straszenie Niemcem.

Nie chodzi o konstruowanie błahych analogii na zasadzie „[wstaw nazwę partii] to nowe PZPR”. Strategie retoryczne i polityczne stosowane przez publicystów atakujących KOR oraz ich inspiratorów były głęboko osadzone w realiach przełomu lat 70. i 80. Zarazem stanowią część repertuaru, który bez większych przeszkód mogą podejmować – świadomie lub nie – kolejni biegacze tej dyskursywnej sztafety.

W interesie wszystkich, którzy nie czują się z tym zbyt dobrze, jest umieć te mechanizmy rozpoznawać i rozszyfrowywać.

(ze wstępu Łukasza Bertrama)

Łukasz Bertram – doktor nauk społecznych, historyk, socjolog. Adiunkt w Instytucie Studiów Politycznych PAN; sekretarz redakcji „Kultury i Społeczeństwa”. Zajmuje się ruchem komunistycznym, władzą w powojennej Polsce oraz doświadczeniem politycznym warstw nieuprzywilejowanych. Autor książki Bunt, podziemie, władza. Polscy komuniści i ich socjalizacja polityczna do roku 1956 (Warszawa 2022), za którą otrzymał Nagrodę Historyczną POLITYKI.