Opowiadamy się za polityką klasowej odpowiedzialności – koszt kryzysu klimatycznego i ekologicznego ponosi ten, kto go wywołał

 

Przedstawiamy wstęp do książki "Przeciwko kryzysowi i dewastacji", którą wydaliśmy we współpracy z OZZ Inicjatywa Pracownicza.

Jednym z największych współczesnych zagrożeń wynikających z kapitalistycznego systemu produkcji jest kryzys klimatyczno-ekologiczny. Gwałtowny wzrost stężenia dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych w atmosferze, związany z intensyfikacją gospodarki od czasów rewolucji przemysłowej, doprowadził do globalnej zmiany klimatu. Wielkie pożary, susze i powodzie, fale ekstremalnych mrozów i upałów, które już teraz każdego roku pociągają za sobą tysiące ofiar śmiertelnych i niszczą dorobek życia kolejnych setek tysięcy ludzi na całym świecie, to właśnie skutek destabilizacji klimatu. Do tego dochodzą inne kryzysy: spadek bioróżnorodności, zakwaszanie oceanów, zaburzenie cykli biochemicznych i zmiany sposobu użytkowania ziemi, które nie tylko dewastują ziemskie ekosystemy, ale też zagrażają podstawom naszego życia. Wyjałowione gleby dają coraz mniejsze plony, kurczą się zasoby wody pitnej, rozprzestrzeniają się choroby zakaźne. Pandemia COVID-19 jest niczym innym jak kryzysem ekologicznym: skutkiem kapitalistycznej eksploatacji zasobów Ziemi i presji wywieranej na ekosystemy.

Jako pracownice i pracownicy nie jesteśmy odpowiedzialni za kryzys, którego koszty ponosimy. Za ponad 70% globalnych emisji gazów cieplarnianych odpowiada zaledwie sto korporacji. Postępujące rozwarstwienie społeczne i dochodowe również znajduje odzwierciedlenie w strukturze emisji gazów cieplarnianych: najbogatsze 10% ziemskiej populacji odpowiada za prawie połowę globalnych emisji. 1% najbogatszych emituje 30 razy więcej niż najbiedniejsze 50% mieszkańców Ziemi. Wyzysk ludzi i dewastacja planety są skutkiem tego samego procesu akumulacji władzy i kapitału w rękach wąskiej elity nastawionej wyłącznie na krótkoterminowy zysk.

Dlatego w naszym opracowaniu "Przeciwko kryzysowi i dewastacji" postulujemy politykę opartą na klasowej odpowiedzialności za kryzys. To kapitaliści (szefowie firm i politycy będący na ich usługach), klasa kontrolująca środki produkcji i narzucająca nam obecny system gospodarczy, doprowadzili nas na skraj społecznej i środowiskowej katastrofy. Aby jej zapobiec, potrzebujemy solidarności wszystkich grup składających się na globalną klasę pracującą. Deklarujemy gotowość współpracy z ruchami społecznymi i organizacjami, które podobnie jak my przyjmują pracowniczą perspektywę.

Związki zawodowe na całym świecie od lat angażują się w politykę klimatyczną i wypracowują własne rozwiązania, domagając się sprawiedliwej transformacji. Jako Inicjatywa Pracownicza od początku naszej działalności jesteśmy zainteresowani i zainteresowane problemami ochrony środowiska. Wyrośliśmy na fali alterglobalistycznych protestów, które podejmowały jednocześnie problemy pracownicze i ekologiczne. Od początku mieliśmy również świadomość ograniczeń, jakie niesie ustrój, który wyłonił się po transformacji w 1989 roku, a powołaniu IP towarzyszyła niezgoda na niesprawiedliwość i wyzysk.

Kryzys klimatyczno-ekologiczny oznacza katastrofę społeczną. Aby ochronić się przed jej skutkami, nie wystarczy redukcja emisji gazów cieplarnianych. Musimy zmienić cały system społeczno-gospodarczy. Tylko jako pracownice i pracownicy możemy skutecznie stawić czoła temu wyzwaniu.

Postulujemy:

• Wzmocnienie związków zawodowych i innych oddolnych, horyzontalnych form organizacji pracowników poprzez: rozszerzenie prawa do strajku, przestrzeganie norm prawa pracy i BHP, demokratyzację relacji w miejscu pracy, większy udział pracowników w procesach decyzyjnych.

• Transformację społeczno-gospodarczą, a nie tylko energetyczną: proces odchodzenia od gospodarki opartej na spalaniu paliw kopalnych i rabunkowym wykorzystaniu surowców musi przebiegać z udziałem i pod kontrolą pracownic i pracowników. Domagamy się uspołecznienia, dekarbonizacji i dekomercjalizacji podstawowych towarów i usług (energii, żywności, transportu), skrócenia czasu pracy, radykalnej redystrybucji bogactwa, powszechnego dostępu do tanich mieszkań komunalnych, bezpłatnej opieki zdrowotnej i edukacji oraz kultury. Postulujemy tworzenie nowych miejsc pracy w sektorze publicznym i wzrost wynagrodzeń dla wszystkich pracownic i pracowników wykonujących kluczowe z perspektywy funkcjonowania całego społeczeństwa zawody (służba zdrowia, edukacja, transport publiczny, opieka, służby komunalne itp.). Zmiany gospodarcze muszą postępować równolegle z demokratyzacją systemu politycznego, stosunków społecznych i relacji w miejscu pracy – inaczej będą tylko pogłębiać istniejące nierówności, reprodukując niesprawiedliwy system w nowej, „zielonej” wersji.

• Politykę ekologiczną opartą na klasowej odpowiedzialności za kryzys: nie godzimy się na finansowanie walki z kryzysem poprzez redukcję zatrudnienia, cięcia w wynagrodzeniach czy usługach publicznych oraz „ekościemę” w postaci przenoszenia brudnego przemysłu energetycznego w regiony świata, gdzie normy socjalne i środowiskowe są katastrofalne. Jej kosztami należy obciążyć tych, którzy przez lata czerpali zyski z eksploatacji środowiska i pracowników.

W Polsce transformacja kojarzy się z katastrofą społeczną i ekonomiczną, która dotknęła wiele regionów i grup zawodowych na skutek przemian ustrojowych po 1989 roku. Musimy wyciągnąć lekcję – transformacja energetyczna i dekarbonizacja gospodarki bez wzmocnienia udziału strony pracowniczej w procesach decyzyjnych, skrócenia czasu pracy, redystrybucji bogactwa oraz inwestycji w usługi publiczne jest w naszej opinii NIEsprawiedliwą transformacją.

W książce "Przeciwko wyzyskowi i dewastacji" przedstawiamy materiały, które są efektem pracy szeregu osób zaangażowanych w działalność Inicjatywy Pracowniczej. Ostatecznie w ramach związku powołaliśmy do życia grupę do spraw klimatu. Jej celem była praca nad stanowiskiem IP odnośnie do zagrożeń klimatycznych. W efekcie dyskusji powstało wiele tekstów na bieżąco komentujących sytuację, jak też bardziej teoretycznych, tłumaczonych także z innych języków. Niniejsza publikacja jest podsumowaniem naszej wewnątrzzwiązkowej debaty, która będzie zapewne kontynuowana.