Kronos nr 4 (47) / 2018 - Sztuka pod dyktaturą

Świat po rewolucji miał być nie tylko światem lepszym – mądrzejszym, sprawiedliwszym czy bardziej bezpiecznym.

Miał być także światem piękniejszym. Sztukę należało zatem przeobrazić i zaplanować od nowa, wyznaczając jej nowe cele i nowe zadania. A jednak wszystkie zachodnie rewolucje – zwłaszcza te dwudziestowieczne – zawierały elementy konserwatywne, szmuglowane z dawnego, minionego już świata. Na przykład rewolucja faszystowska we Włoszech sięgała do tradycji renesansu, nawiązując tym samym do świetności sztuki włoskiej. Z kolei naziści niemieccy urządzali się wszędzie tam, gdzie tylko mogli, niczym norymberscy mieszczanie. Rewolucja, która wybuchła na Wschodzie, z pozoru była inna, gdyż zniszczyła wszystko do cna.

Niechęć do własnej przeszłości i obarczanie jej odpowiedzialnością za nędzę i zacofanie skłoniły wielu Rosjan do nadmiernej wiary w zbawienie, jakie miało nadejść z przyszłości, do przesadnej atencji wobec tego, co nowe i dopiero wyłaniające się w kolejnych odsłonach. Wypada tu podkreślić, że obie dwudziestowieczne rewolucje – faszystowska i bolszewicka – przy wszystkich dzielących je różnicach, miały jedną cechę wspólną: zostały przygotowane przez awangardę. W sztuce awangardowej wola zapanowania nad artystycznym materiałem bliska jest bowiem woli panowania w ogóle. Polityk i artysta awangardowy dążą właściwie do tego samego: chcą widzieć materię świata na kolanach.

Zawartość numeru:

PREZENTACJE

Gustaw Szpiet, Komentarz do Makbeta

Gustaw Szpiet, Komentarz do Otella Tatiana Szczedrina, Gustaw Szpiet i krąg szekspirowski

ESEJE

Friedrich Gundolf, Shakespeare i duch niemiecki

Łukasz Musiał, Gundolf i duch niemiecki

Walter Benjamin, Uwaga o Gundolfie: Goethe Wilhelm Hortmann, Shakespeare w Trzeciej Rzeszy (1933–1945)

Gottfried Benn, Powitanie Marinettiego

Jacek Bartyzel, Ład organiczny, porządek kolejności i monarchia prawowita w dramatach Williama Shakespeare’a

Boris Groys, Kształcenie mas: sztuka realizmu socjalistycznego

Boris Groys, Los sztuki w epoce terroru

Boris Groys, Ciało herosa. Teoria sztuki Adolfa Hitlera

ARCHIWUM FILOZOFII POLSKIEJ

Piotr Nowak, Waldorff czy Walldorf?

Jerzy Walldorf, Sztuka pod dyktaturą

ANTYKWARIAT

Jakub Wolak, Prorok na ruinie

RECENZJE I POLEMIKI

Jacek Aleksander Prokopski, Cóż po ziemi, skoro liczy się tylko niebo? Cóż po niebie, skoro liczy się tylko ziemia?

Jan Tokarski, Bóg jest miarą wszystkiego